{"id":2627,"date":"2016-01-06T11:43:20","date_gmt":"2016-01-06T10:43:20","guid":{"rendered":"http:\/\/studiozenz.nl\/master\/?p=2627"},"modified":"2016-11-23T14:57:14","modified_gmt":"2016-11-23T13:57:14","slug":"assement-2-show-me-your-music","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/studiozenz.nl\/master\/assement-2-show-me-your-music\/","title":{"rendered":"2B – Show me your music"},"content":{"rendered":"
\"Guitar<\/a>
Guitar Mural 1<\/figcaption><\/figure>\n

De\u00a0workshop van componist Dramm<\/a>\u00a0in Splendor (Amsterdam), die\u00a0ik afgelopen\u00a0november cureerde, had ik in het leven geroepen om samenwerkingsmogelijkheden tussen componisten\/musici en ontwerpers te verkennen, met\u00a0twee\u00a0doelen in het vizier. Een ervan is modern-klassieke of eigentijdse muziek\u00a0(<\/strong>MKM)* uit de niche te halen voordat deze door vergrijzing uitsterft, en het daarmee samenhangende\u00a0erfgoed verdwijnt. Het andere is om een nieuw elan\u00a0toe te voegen aan de zich van formats<\/em> bedienende ontwerpcultuur binnen de alsmaar uitdijende media. Het was de eerste vorm van een tussenruimte zoals ik die voor ogen heb en die wat mij betreft\u00a0synoniem is aan samenwerking, interactie, inspiratie, debat en overleg.<\/p>\n

MKM\u00a0en grafisch ontwerp<\/strong>
\nDoor de toenemende theoretisering\u00a0van de modern-klassieke muziek\u00a0is\u00a0dit genre ongeveer vanaf\u00a0het begin<\/span>\u00a0van de vorige eeuw slechts toegankelijk geweest voor een kleinere groep ingewijden1<\/sup>. Tot het begin van de twintigste eeuw lijken er veel parallellen te lopen tussen klassieke muziek en beeldende kunst, en tot\u00a0halverwege\u00a0de twintigste eeuw\u00a0vinden deze twee disciplines elkaar van tijd tot tijd in samenwerkingen. Der Gelbe Klang<\/em> (1909) van\u00a0Sch\u00f6nberg en Kandinsky\u00a0is hier een treffend voorbeeld van, of de multimediale samenwerking voor het\u00a0Po\u00e8me \u00c9lectronique<\/em>\u00a0(1958) van Edgar Var\u00e8se en LeCorbusier, waarmee het hart van veel bezoekers van de wereldtentoonstelling in Brussel gestolen was.<\/p>\n

Mensen komen hier naar binnen en komen hier de voorstelling in, als een soort processie. Maakte de voorstelling mee van klank, kleur en licht. Het zijn archa\u00efsche beelden, bijna\u00a0reli\u00ebfachtig. De relatie tussen de beeldenwereld van LeCorbusier en Var\u00e8se is dat Var\u00e8se exact hetzelfde deed met geluid. Je hoorde uitgesneden klanken die op de rand staan\u00a0van het herkenbare. Zo\u2019n klank verschijnt, je kunt denken dat het\u00a0een kind is dat huilt, of je hoort een schreeuw of \u00a0Gregoriaans gezang, maar het is zo kort dat het een uitsnede is. Het is geen lopend verhaal.<\/p><\/blockquote>\n

Daarna lijken de disciplines\u00a0elkaar meer en meer uit het oog te verliezen, terwijl bijvoorbeeld uit bovenstaand voorbeeld\u00a0blijkt dat de samenwerking\u00a0van MKM\u00a0en ontwerp enthousiaste\u00a0reacties opleverde bij bezoekers, kunstenaars en opdrachtgever Philips. Componist Dick Raaijmakers raakt er niet over uitverteld2<\/sup>.
\nDaarnaast\u00a0constateer ik dat de hedendaagse (noise-)componisten, overigens net zoals hackers, veelal opereren in een introverte undergroundcultuur, met de daarbij behorende trots: kin omhoog en spreken in een voor de leek onbegrijpelijke taal. Het boek Noise Water Meat\u00a0<\/em>van Douglas Kahn3<\/sup>, een naslagwerk over de ontwikkeling van modern-klassieke muziek tot noise in combinatie met kunst vanaf het begin van de twintigste eeuw, is heel informatief en interessant, maar praktisch onleesbaar. Ik kan me vergissen, maar blijkbaar behoor ik als ontwerper met een aantal jaren conservatoriumachtergrond niet tot de doelgroep, terwijl ik in verband met mijn onderzoek toch\u00a0extreem ge\u00efnteresseerd ben. Dit is significant voor de manier waarop\u00a0de huidige noise-cultuur blijkbaar vooral in gesprek is met zijn eigen parochie.<\/p>\n

Wijlen componist Konrad Boehmer, destijds voorzitter van BUMA Stemra, heeft\u00a0al jaren geleden opgemerkt dat het publiek in Nederland dat naar MKM of eigentijdse muziek luistert, uit niet meer dan\u00a0duizend mensen\u00a0bestaat. Hij zag met afgrijzen hoe\u00a0bij iedere stap in de ontwikkeling van iPods de industrie de muziek nog goedkoper wilde hebben. ‘Waar de\u00a0muziek vroeger, denk bijv. aan een concert, een dienstverlening was, is zij\u00a0getransformeerd tot een marktwaar’. <\/em>Boehmer zag het met\u00a0schrik als zijn taak om MKM\u00a0te beschermen, niet te veranderen4<\/sup>.\u00a0Dus als het over het bewaken van een cultureel\u00a0erfgoed gaat is de nood aan de man en\u00a0zal MKM\u00a0ontsloten moeten worden voor een breder publiek. Deze waarnemingen hebben mij gebracht tot de vraag wat de betekenis van ontwerp is, of kan zijn voor MKM.<\/span><\/p>\n

Grafische toepassingen binnen audiovisueel lijken hiervoor heel geschikt, omdat die\u00a0ontworpen en geconsumeerd worden voor en door de massa. Jammer genoeg maken juist deze toepassingen\u00a0vaak gebruik van kant-en-klare ‘formats’ \u2013 een klinkende boodschap, in combinatie met makkelijk in het gehoor liggende mainstream-muziek, beschikbaar gesteld middels daarvoor opgezette databases. Het ziet er naar uit\u00a0dat we de taak van de\u00a0grafisch ontwerper – effectieve communicatie – wel erg ver doorgevoerd hebben; formules, waarvan de ontwerper als maker maar ook als consument weet\u00a0dat het werkt. Total Design heeft ons dat goed voorgedaan en het is lang geleden dat ik een indringende\u00a0boodschap als die van Beeke langs heb zien komen.
\nBoodschappen waarvan je zou denken dat ze een\u00a0minder commerci\u00eble insteek zouden (moeten) hebben vallen ook vaak terug op dit\u00a0mechanisme, commercie is inmiddels overal. Sinds het subsidiebeleid in 2011 omviel\u00a0nemen\u00a0musea voor\u00a0hedendaagse kunst minder risico\u2019s dan voorheen, hetgeen ten koste gaat van de experimenteerdrift in wat er wordt gebracht en\u00a0hoe het gebracht wordt. Ook zij bedienen zich inmiddels van de gepolijste\u00a0reclameboodschappen om hun producten aan de man te brengen. Het maakt voor je beleving niet meer\u00a0uit of je een website voor je neus hebt van Het Stedelijk Museum, De Bijenkorf, Zeeman, FaceBook of SoundCloud. Wat dat betreft zouden grafische toepassingen binnen de media net zo goed een boost kunnen gebruiken, hetgeen\u00a0me op de vraag brengt of, en wat, MKM vice versa voor ontwerp zou kunnen betekenen.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"Ben-Bos-Randstad\"<\/a>
De huisstijl van Randstad door Totaldesign<\/figcaption><\/figure>\n
\"anthonbeeke_posters_theater_05\"<\/a>
Anton Beeke, theaterposter – \u2018Troilus and Cressida\u2019 by Globe Theater in Amsterdam (1980)<\/figcaption><\/figure>\n

Wat kunnen we daarin leren van film, theater of dans? Disciplines die veel vanzelfsprekender gebruik maken van MKM, of de samenwerking met een componist opzoeken en de meerwaarde daarvan kennen en gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan David Lang \u2013 een componist die inmiddels bekend is bij een mainstream-publiek \u2013 wiens muziek is gebruikt bij La Grande Bellezza<\/em> (2013) van Paolo Sorrentino, of aan Dansgroep Amsterdam die de samenwerking opzocht met David Dramm (2008). En hoe komt het dat we bij Hollywoodfilms\u00a0moeiteloos naar de complexe akkoorden van Sch\u00f6nberg\u00a0kunnen luisteren?5<\/sup><\/p>\n

Spelers in het veld
\n<\/strong>Welke spelers zijn of waren er actief op dit terrein? Wanneer\u00a0het huidige discours over muziek in combinatie\u00a0met media afgespeurd wordt, komen er een paar\u00a0namen\u00a0langs die dit gebied\u00a0markeren. Om te beginnen die van\u00a0Remko Scha, die van oorsprong computerlingu\u00efst is, en\u00a0de basis van computertaal onderzoekt. Scha provoceert schertsend over de huidige stand van zaken binnen kunst, muziek en medialand aan de hand van alter ego Harry. In zijn provocatie bevestigt hij mijn observaties over dit landschap: we zijn lui, we denken in ‘formats’, to hell with it<\/em>.\u00a0Harry is namelijk een monotone computerstem die teksten voordraagt over hoe de mens maar beter\u00a0in het maakproces van kunst,\u00a0muziek of radio uitgeschakeld kan worden: ‘Get the humans out of the loop’.<\/em>\u00a0Harry vindt dat dit maakproces\u00a0beter toebedeeld kan worden aan computers. In Radio for Everybody<\/em> zegt hij\u00a0kort samengevat het volgende: op algoritmes gebaseerde computerkunst is superieur aan kunst gemaakt door menselijke kunstenaars, want computers worden niet gehinderd\u00a0door conventies of door het streven naar persoonlijk of financieel gewin. Computers onderzoeken op een systematische manier hun zoekgebieden waardoor een interessante en gevarieerde output wordt gegenereerd. De conclusie van het stuk is\u00a0dat computers kunst kunnen maken die de mens niet maken kan, misschien niet altijd mooi maar wel interessanter.6<\/sup><\/p>\n

In navolging van Scha is de vraag gewettigd\u00a0hoe het komt dat de meeste hogescholen en kunstacademies geen geluid of muziektoepassingen aan grafisch ontwerpers doceren. Gezien het feit dat geluid bij audiovisuele media de helft van het verhaal is,\u00a0lijkt me dit geen overbodige luxe en is hier sprake van een lacune in het onderwijs. Multimedia is meer dan alleen beeld in actie. Zijn er \u00fcberhaupt opleidingen\u00a0die dit w\u00e8l doen? Zo ja, op welke manier dan? Wanneer het niet wordt onderwezen trekt de avantgarde zich terug.<\/p>\n

De Interfaculteit ArtScience in Den Haag had\u00a0oorspronkelijk de in deze contex betekenisvolle naam\u00a0Interfaculty of Image and\u00a0Sound<\/em>\u00a0van zijn oprichters\u00a0Frans Evers en Dick Raaijmakers\u00a0gekregen. Zij was\u00a0namelijk ingebed in zowel de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten als het Koninklijk Conservatorium in Den Haag, maar werkte ook nauw samen met de Academy for Creative and Performing Arts en de masteropleiding Media Technology van de Universiteit Leiden. Tegenwoordig afficheert de opleiding zich als volgt: ‘ArtScience offers a four-year bachelor’s and a two-year master’s programme in an interdisciplinary learning environment where you are stimulated to create your own media of expression’. <\/em>Gezien de tentoonstelling in Paradiso in juni 2015,\u00a0ter gelegenheid van 25 jaar Interfaculteit,\u00a0ziet het ernaar uit dat de\u00a0Interfaculteit tegenwoordig vooral bezig is met geluid\/muziek in combinatie met techniek, electronica e.d.
\n<\/em>Edwin van der Heide en Taco Stolk zijn de huidige directieleden van de Interfaculteit. Stolk heeft\u00a0zelf nog les gehad in de relatie beeld en geluid, maar staat als directeur ook een visie voor over techniek en electronica.\u00a0Deze combinatie\u00a0is voor ontwerpdocenten en aankomend ontwerptalent\u00a0juist n\u00f9 van\u00a0belang, omdat electronica en het digitale aan terrein\u00a0winnen\u00a0binnen ontwerp.<\/p>\n

Daarbij aansluitend vallen spelers\u00a0in het veld op die\u00a0een nogal\u00a0nerd<\/em>erige benadering hebben. Of ze direct soelaas bieden voor wat ik het ‘format’-denken noem binnen de huidige ontwerpcultuur is de vraag, maar ze zijn een verademing in hun eigenzinnigheid, en ze maken\u00a0duidelijk dat wanneer we denken aan ontwerpmogelijkheden we verder moeten kijken dan onze neus lang is.
\nKunstenaar\/onderzoeker Joost Rekveld is zo iemand.\u00a0Een van zijn\u00a0<\/span>o<\/span><\/span>n<\/span>derzoeken in 2009 gaat over hoe frequenties omgezet kunnen\u00a0worden naar beeld. Daarbij laat hij een\u00a0computer impulsen sturen\u00a0naar\u00a0een\u00a0metalen plaat waarop zand gestrooid is. De trillingen van de plaat zorgen voor het ontstaan van prachtige\u00a0(symmetrische) tekeningen (patronen)<\/span>7<\/sup>. Met betrekking tot mijn onderzoek\u00a0constateer ik natuurlijk dat geluid nog geen muziek is, en dat ook niet alle geluid noise is,\u00a0maar menig\u00a0ontwerper zou inspiratie kunnen\u00a0putten uit dit\u00a0feitelijk\u00a0basale experiment, dat een directe\u00a0link legt tussen geluid en de\u00a0schoonheid van het beeld dat dit\u00a0oplevert.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n